Home  Over geveltekens  Resultaten  Verdwenen  Gevonden  Links  Word lid!  Contact  Zoeken
Overzicht van de Amsterdamse gevelstenen

 
ZWANEBURGERSTRAAT 26
Gevelsteen DE BLAAUWBRUGH OVER DEN AMSTEL
 

BLAUWBRUG.

Kort na 1593 besloot de Amsterdamse Vroedschap de natte, modderige gronden tussen de Sint Antoniesdijk, de huidige Jodenbreestraat, en de Amstel op te hogen en in te richten als terrein voor houtkopers en houtwallen. Het rechthoekige terrein, Vlooienburg genaamd, afgeleid van het bij hoge waterstand ondervloeien, werd ingedeeld in vier blokken, gescheiden door de Korte en de Lange Houtstraat, en omgeven door de Zwanenburgwal, de Houtgracht, de Leprozengracht en aan de zuidzijde de Amstel.

 

Voor  restauratie

Op de plattegrond van Balthazar Florisz. Van Berckenrode (1625) is Vlooienburg al redelijk dicht bebouwd en zijn de houtwallen aan de vier zijden duidelijk aangegeven. In 1657, na de hevige pestepidemie van 1654-55, er kwamen meer dan 350 verweesde kinderen ten laste van de Hervormde Diaconie, verrees op de hoek van de Zwanenburgwal en de Amstel het monumentale Diaconie-weeshuis. De benodigde grond was om niet ter beschikking gesteld en de overheid bood tevens fl. 7000.- aan om de bouw te starten. Kort na de voltooiing besloten Burgemeesters en Thesaurieën het overgebleven deel van de houtwal langs de Amstel in erven te verdelen en voor woonbebouwing te verkopen.

Op deze wijze ontstond er nog een straat op Vlooienburg, de Zwanenburgerstraat. De bebouwing langs de straat was van afwisselend karakter, individuele panden met klok- en halsgevels. Aan de Amstelzijde echter maakte de nieuwe bebouwing  een geheel andere indruk. Hier waren door de overheid, wat we nu noemen, “welstandseisen” gesteld; de achtergevels, oprijzend uit het Amstelwater moesten alle van dezelfde hoogte zijn en onder een doorlopende daklijst. Op het middelste pand verscheen zelfs een klein torentje.

Dit alles “tot cieraat van de stadt”. Het Diaconieweeshuis werd in 1888 wegens bouwvalligheid afgebroken en vervangen door een nieuw weeshuis naar plannen van architect Posthumus Meyes. Nadat de wezen verhuisden naar een modern gebouw aan de Tesselschadestraat huisden in het gebouw verschillende gemeentediensten. In 1888 werd ook een kade aangelegd langs de achtergevels van de Zwanenburgerstraatpanden.

Het pand Zwanenburgerstraat 26 met gevelsteen DE.BLAAVW.BRUGH.OVER.DEN.AMSTEL.

Dit, in 1965, met de gehele bebouwing van Vlooienburg voor de bouw van de Stopera afgebroken pand, werd gebouwd op een van de erven die in 1661 door Burgemeesteren en Thesaurieën werden aangeboden op de voormalige houtwallen langs de Amstelzijde van Vlooienburg.

De koper van “erf no.2, geleghen op de zuidzijde van Vloyenburg, breed 25 voet, lang ca. 91 voet” was makelaar Michiel Craij, voor de prijs van fl. 5800.- Uit de Verpondingsskohieren van de nieuwe en Gemelioreerde (vernieuwde c.q. verbouwde) gebouwen blijkt dat deze Michiel Craij in 1664 op dit erf een pand gebouwd heeft.

a

Van Berckenrode 1625 © Stadsarchief Amsterdam

Dit zal het huis zijn wat duidelijk te zien is op de midden 18de eeuwse gravure met een gezicht op de Leprozengracht, het tweede huis met stoep en halsgevel, rechts van het midden op de achtergrond. Of de gevelsteen met de Blauwbrug er toen al zat is niet duidelijk te zien, maar in een akte van 5 november 1711 wordt het pand aangeduid als “waar de Blauwe Brug in de gevel staat”. In deze akte wordt het pand getaxeerd op fl. 11.000.-

 

1644 © Stadsarchief Amsterdam

Als in augustus 1721 de erven van Michiel Craij het pand verkopen is de prijs fl. 15.500.- en wordt het pand nog steeds aangeduid als “een huis en erf, in de Grote Zwanenburgerstraat Z.Z. het 2de huis van de Muiderbrug, waar de Blaauwe Brug in de gevel staat”. De koper is Jacob Henriques Ferreira. Als bijzonderheid staat in de koopacte: “sullende de coper met de kantelingen van de voorgevel en stoep of stijger in den Amstel als andersints sig moeten gedragen en reguleren na de keure deser stede”.

Zeer waarschijnlijk wordt met deze omschrijving de achtergevel aan de Amstel bedoeld. De voorgevel aan de Zwanenburgerstraat bleef in ieder geval in de staat zoals die in 1664 door Michiel Cray gebouwd was.   Op  een tekening van Gerrit Lamberts (ca. 1815-coll. K.O.G.)is deze gevel duidelijk weergegeven: boven een hoge houten onderpui met stoep een drie vensters brede halsgevel met pilasters. Boven de vensters der eerste verdieping zijn gebeeldhouwde festoenen en is de gevelsteen herkenbaar.

De Broen, 1744 © Stadsarchief Amsterdam

De gevel die we kennen van foto’s voor de afbraak, een statige, drie vensters brede gevel met boven de hoge houten onderpui nog drie verdiepingen, afgesloten door een eenvoudige rechte lijst, is dus het resultaat van een 19de eeuwse verbouwing.  De forse gevelsteen, 65 x 175 cm, is duidelijk zichtbaar in de middenas tussen de vensters van de eerste en tweede verdieping.

Na de voltooiing van de Stopera en de toegang tot de parkeergarage kreeg het reliëf in 1987 een plek in het muurtje van de ingang van de parkeergarage. In 2013 is het reliëf door Wil Abels schoongemaakt en in kleur gezet. Toen we de Gemeente voorstelden om, ter bescherming van het relief er een paar paaltjes voor te zetten zodat er geen fietsen meer tegenaan gezet konden worden heeft een dienst (?) van de Gemeente de belachelijke zware metalen beugel dwars voor de steen geplaatst. Dit was niet onze bedoeling.

Lamberts, ca 1820 © Stadsarchief Amsterdam

DE VOORSTELLING OP DE GEVELSTEEN.

De voorgestelde brug is de Blauwbrug gebouwd als onderdeel van de vestingwerken van 1585 als verbinding tussen de oostelijke en westelijke stadswal. Links en rechts op de steen zijn de zware trapeziumvormige z.g. keermuren te zien waartegen de aarden stadswal eindigde. De keermuren waren voorzien van een gebeeldhouwde wapensteen en afgedekt door een dubbele natuurstenen lijst waarop drie grote stenen bollen rustten.

De brug was een eenvoudige doch stevige houten vaste balkbrug op jukken met elf doorvaartopeningen. Op de leuningen ter weerszijden van de middelste doorvaart stonden vier grote houten leeuwen. De 16de eeuwse oeververbinding is menigmaal vernieuw en verbreed. In de 18de eeuw is ze verbouwd tot een dubbele ophaalbrug, welke in 1883 vervangen werd door de huidige Blauwbrug.

1956 © Stadsarchief Amsterdam

2015

Tekst: Onno Boers.

Foto's: Frank Lucas

 

Terug