Reguliersgracht 367

Singel 367

Cornelis van Haarlem, "De Zondeval", 1592 © Rijksmuseum Amsterdam

Albercht Dürer, "Adam und Eva", 1504 © Kunsthaus Zürich

Het thema van deze paradijsscene werd tegen het eind van de 16de eeuw
menigmaal door kunstenaars aangegrepen om op legale wijze een naakte man en een naakte vrouw
in een natuurlijk landschap weer te geven.
Ook in de prentkunst komt dit thema vaak voor.
Het bekendst is wel de gravure van Albrecht Dürer uit 1504,
maar ook van Lucas van Leyden (1529) en Rembrandt (1638)
en van vele andere kunstenaars, zoals bijvoorbeeld Cornelis van Haarlem, zijn prenten van de zondeval bekend.

De twee Amsterdamse gevelstenen met de zondeval zijn beide gehakt naar gravures. De beeldhouwer van de laat 16de eeuwse steen Reguliersgracht 9 heeft een gravure van Goltzius uit 1585 als voorbeeld gebruikt. Het is de traditionele voorstelling van twee naakte figuren ter weerszijden van een boom waarin, tussen het gebladerte een slang zich verstopt. Goltzius heeft het moment weergegeven dat de vrouw een vrucht van de slang aanpakt. Beide figuren zijn nog niet bewust van hun naaktheid, ze hebben nog niet van de vrucht gegeten. De beeldhouwer van de steen heeft beide figuren gekuist met een bladertakje, de gevelsteen was tenslotte bedoeld om aan de openbare weg geplaatst te worden, en op deze wijze twee verschillende momenten uit het Genesis verhaal samengevoegd. De voorstelling op de steen Singel 367 met de unieke menselijke slang met twee armen die de vrouw de verboden vrucht aanreikt, is ontleend aan een detail uit een gravure van Pieter van der Borcht in een prentbijbel die in 1613 door Michiel Colijn in Amsterdam werd uitgegeven.

Gravure van Hendrick Golzius uit 1585

Op deze prent zijn een groot aantal scènes uit Genesis voorgesteld waaronder, geheel links de zondeval. De leeuw en de palmboom zijn toevoegingen van de beeldhouwer. Misschien moeten we de palmboom zien als de boom des levens die met de boom der kennis van het goed en kwaad in Gen. 2, vs. 9 genoemd wordt. Door de houding van de figuren was het mogelijk ze, zonder aanstoot te geven, geheel naakt weer te geven.

Gravure van Pieter van der Borcht, 1613

Daar sinds 1616 op dit gedeelte van het Singel de appelmarkt gehouden werd, was een gevelsteen met deze verleidingsscene, de slang verleidt de vrouw en de vrouw verleidt haar man om van de vrucht te eten, hier wel op z’n plaats. Want, hoewel in het Genesisverhaal de vrucht geen naam heeft wordt traditioneel aangenomen dat het een appel was. Beide gevelstenen zijn door de VVAG schoongemaakt en gepolychromeerd. De steen op het huidige adres Reguliersgracht zat tot 1991 op Warmoesstraat 25. Na afbraak was het reliëf enige tijd zoek tot het in 1969 opdook bij architectenbureau Smeding. In september 1996 kreeg het, door Jan Hilbers in kleur gezette steentje (55x 42 cm) een te hoge plek in de 19de eeuwse gevel.

Overigens kunnen we nog melden dat tot omstreeks 1925/ 29 toen Uilenburg gesaneerd werd,
in de Batavierstraat 73 een gevelsteen zat met alleen de figuur van de naakte Eva bij de boom.
In 1942 meldt H.W. Alings in het maandblad Amstelodamum dat deze steen
in de buitenmuur van villa De Wijde Blik op Terschelling ingemetseld is,
uit een latere vermelding in het archief van Den Herder blijkt dat de gevelsteen naar Zuid Afrika is verhuisd.
Over verdere lotgevallen van deze Eva is ons niets bekend.

Kan iemand ons helpen deze EVA terug te vinden ??????

Terug