Home  Over geveltekens  Resultaten  Verdwenen  Gevonden  Links  Word lid!  Contact  Zoeken
Overzicht van de Amsterdamse gevelstenen

 
PALMGRACHT 64 Gevelsteen IN DE BATAVIER
 
Dit is de originele grootte van de afbeelding Vůůr en na restauratie

Tijdens het stadhouderschap van Prins Maurits in het begin van de 17de eeuw,
kwam er in de Lage Landen een goed getraind leger tot stand.
Om discipline in de doorgaans vrijgevochten legeronderdelen te krijgen
werden exercitie- oefeningen ingesteld en een gestandaardiseerd uniform plus uitrusting ontworpen.
Deze exercities met musketten en spiesen, ook wel wapenhandelingen genoemd,
werden door de grafische kunstenaar Jacob de Gheyn II (1565- 1629)
in een serie zeer uitvoerige prenten afgebeeld. De prenten werden in 1607 als serie uitgegeven
en deze serie "De Wapenhandelinghe van Roers, Musketten ende Spiesen"
behoorde tot de populairste werken op het gebied van de krijgskunde.
 

Prent 11

Prent 43
Er zijn 18 edities van bekend
en er verschenen ook
Franse, Engelse Duitse en Deense uitgaven.
De populariteit van de prenten was ook doorgedrongen
in de tegelbakkerijen in Delft en Gouda.
Er zijn series
vroeg 17de eeuwse "schutterstegels" bekend
waarvan de voorstellingen direct
aan de prenten van De Gheyn zijn ontleend.
En zelfs Rembrandt heeft voor zijn,
in 1642 geschilderde Nachtwacht
gebruik gemaakt van deze prenten.
 

Dat ook een anonieme Amsterdamse steenhouwer de prentenreeks kende
mag blijken uit de gevelsteen met de musketier, Palmgracht 64, met onderschrift In De Batavier.
Het reliŽf is afkomstig uit het fries boven de hoge houten pui van een eenvoudige trapgevel,
die, getuige de jaartalstenen ANNO 1648 tot de oudste bebouwing van de noordzijde van de Palmgracht behoorde.
In de jaren dertig is het huis afgebroken en vervangen door het huidige.
De gevelsteen kreeg een plek in de nieuwe gevel, de jaartalstenen kwamen in het depot van het KOG terecht.

De musketier op de gevelsteen is samengesteld uit onderdelen van twee prenten van De Gheyn.
De houding van armen en benen van de schutter zijn ontleend aan prent 11,
terwijl de richting van het musket, de positie van de linkerarm en de stand van de furketstok
(de steun met gaffel waar het zware musket op rust) ontleend zijn aan prent 43.

Het onderschrift In De Batavier (in een cursieve letter, zeldzaam op gevelstenen)
kan te maken hebben met het jaar 1648, het jaar van de Vrede van Munster,
een belangrijk feit voor het Nederlands- Bataafse bewustzijn.
In de vrijheidsstrijd van de Batavieren tegen de Romeinen
zag men destijds een oud-vaderlandse parallel met de in dat jaar beŽindigde strijd
der Verenigde Nederlanden tegen de Spanjaarden,
en Claudius Civilis werd beschouwd
als de historische voorloper van Willem de Zwijger.
De Batavier op de Palmgracht sierde mogelijk het huis
van een oud-strijder uit Mauritsí leger,
die hier op het nieuwe stukje van de Noord Jordaan
van een rustige oude dag hoopte te genieten.

Het onderschrift heeft jarenlang voor verwarring gezorgd.
Van Lennep en Ter Gouw lezen het onderschrift als "In De Bokanier",
Suasso leest het als "In De Bukanier",
terwijl de Noord- Hollandsche Oudheden
er weer "In de Bokanier" van maakt, evenals de Monumentenlijst.
Alings heeft de steen over het hoofd gezien,
hij is overigens de hele Palmgracht vergeten.....

IN DE BOKANIER
uit collectie Misset (coll. KOG)
 

Terug