Home  Over geveltekens  Resultaten  Verdwenen  Gevonden  Links  Word lid!  Contact  Zoeken
Overzicht van de Amsterdamse gevelstenen

 
NIEUWE BATAVIERSTRAAT 2
Vijf gevelstenen op de school 'De Witte Olifant'
 

Gevelsteen DE WITTE OLIPHANT, na restauratie door Wil Abels in 2010

Als onderdeel van de tweede stadsvergroting in 1592
werden, aansluitend aan het bestaande oostelijk havengebied
drie eilanden aangeplempt, Rapenburg, Uilenburg en Marken.
Aanvankelijk werden deze eilanden bestemd voor scheepsbouw en scheepsonderhoud,
als verruiming en vervanging van de werfterreinen op en aan de Lastage,
maar al vlug, en zeker na de aanleg van de eilanden Kattenburg, Wittenburg en Oostenburg
veranderde de industriële functie grotendeels in een woonbestemming.
In de lengte van Uilenburg werden twee smalle straten gerooid, de Uilenburgerstraat en de Batavierstraat, onderbroken door de 1ste en 2de Batavierdwarsstraat.
Deze dwarsstraten sloten aan op twee bruggen over het water van de Oude Schans naar het Lastagegebied.
Het bouwblok tussen de twee hoofdstraten was zo smal dat de meeste huizen rug- aan- rug waren gebouwd.
De kade langs de Oude Schans kreeg grotendeels een pakhuisbebouwing
en de kade langs de Uilenburgergracht bleef een overwegend industriële bestemming houden
met pakhuizen en kleine werven en werkplaatsen direct aan het water gelegen. 

In 1901 verschijnt het rapport “Krotten en Sloppen”.
Het was een onderzoek naar de woningtoestand in Amsterdam,
geschreven door L.M. Hermans met illustraties van Albert Hahn,
in opdracht van de Amsterdamsche Bestuurdersbond.
Het rapport was het resultaat van een aantal kritische wandelingen door een paar,
in die tijd befaamde krottenwijken: de Jordaan, de Eilanden en de Jodenhoek.
Met de Jodenhoek werden
de Joden Houttuinen, de Valkenburgerstraat, de Uilenburgerstraat en de Batavierstraat bedoeld.

Uilenburgerstraat 30-34, in juni 1925
met de gevelsteen D.DELFSE TUYNPOT
en de gevelsteen met een bijl en een dissel
Uilenburgerstraat 106,in 1925
met de gevelsteen UYLENBURG
Uilenburgerstraat 51- 67, in mei 1925
met de gevelsteen D KOONING DAVID

Foto's © Stadsarchief Amsterdam

Het was bekend dat de woon- en leefomstandigheden in de Jodenhoek niet al te best waren,
maar dat het zo erbarmelijk was, was toch wel een pijnlijke verrassing.
De auteur telde in de Uilenburgerstraat bijv. alleen al
45 een- kamerwoningen met 5, tot wel 10 bewoners per “woning”.
Ook de sanitaire voorziening waren ten hemelschreiend.


Na 1902, als gevolg van de invoering van de  Woningwet,
werden met grote regelmaat de bordjes “Onbewoonbaar verklaarde woning” aangetimmerd
en in 1912 werd bij Koninklijk Besluit aan de Gemeente Amsterdam een bedrag van Fl. 700.000,- toegekend
tot onteigening van de huizen op Uilenburg.
Het Raadsbesluit van 1916 om tot een grote sanering van, in ieder geval de straten op Uilenburg te komen,
luidde een periode in van systematische sloop van 333 percelen in de Uilenburger- en de Batavierstraat.
Het gehele bouwblok tussen deze twee straten werd in ieder geval gesloopt,
daar werd de huidige Nieuwe Uilenburgerstraat aangelegd.
De oneven zijde van de Nieuwe Uilenburgerstraat kreeg totaal nieuwe bebouwing
met o.a. een badhuis annex sectiepost van de Stadsreiniging
en een schoolgebouw op de hoek van de nieuw gerooide Nieuwe Batavierstraat.
Een groot deel van de Nieuwe Uilenburgerstraat wordt ingenomen
door een bakstenen woningblok in late Amsterdamse School stijl.
Het is een ontwerp van mej. Jacoba (Kootje) Mulder (1900- 1988) werkzaam als architect bij Publieke Werken.
Op de hoek van dit woonblok en de Oosterse Kade is een gevelplastiek van de beeldhouwer J. Remiens,
voorstellende een vrouwenfiguur en het jaartal 1927, het jaar van voltooiing van de sanering. 

  De school De Witte Olifant, gezien vanaf de Oudeschans

Bij de sloop van de woningen waren een aantal gevelstenen vrijgekomen
waarvan er 5 een plek kregen in de muur van het schoolgebouw in de Nieuwe Batavierstraat
en 3 exemplaren in de muren van het badhuis op de hoek van Nieuwe Uilenburgerstraat en Houtkopersburgwal.
De fraaie steen Het Wapen van Portugal, van Uilenburgerstraat 35,
kreeg een plek naast de ingang van het huidige Nieuwe Uilenburgerstraat 59,
het gebouw van de Dienst Infrastructuur Verkeer en Vervoer. 

In de gevels van het schoolgebouw aan de Nieuwe Batavierstraat en de Oude Schans
zijn de volgende gevelstenen ingemetseld (getoond na en vóór restauratie in 2010):

1        D.DELFSE TUYNPOT 1759, afkomstig van Uilenburgerstraat 34.
   
   
   
2        DE WITTE OLIPHANT, afkomstig van Batavierstraat 16.
   
  
   
3        UYLENBURG, afkomstig van Uilenburgerstraat 106.
   
   
   
4        D KOONING DAVID, afkomstig van Uilenburgerstraat 67.
   
   
   
5        Steen met een bijl en een dissel, ANNO 1734, afkomstig van Uilenburgerstraat 30.
   
   

De stenen 2 en 3 waren al in 2001 door Roberto Ajala schoongemaakt en gepolychromeerd,
de andere drie heeft Wil Abels in april van dit jaar (2010) onder handen genomen.


Onno Boers
 

Terug