Home  Over geveltekens  Resultaten  Verdwenen  Gevonden  Links  Word lid!  Contact  Zoeken
Overzicht van de Amsterdamse gevelstenen

 
NIEUWE UILENBURGERSTRAAT 59
Gevelsteen HET WAPE VAN PORTUGAL
 
                          
Vóór en na restauratie
(foto gesrestaureerde staat: Frank Lucas)

Sinds 1926 Nieuwe Uilenburgerstraat 59 (voorheen Uilenburgerstraat 35).

Uit het Verpondingsregister van 1659-1661 blijkt
dat in 1644 de koopman/ scheepsbevrachter Hendrick Jansz Dommer
6 huisjes laat bouwen op een terrein op Uilenburg.
Achter de panden, aan het water van de Uilenburgergracht ligt een scheepstimmerwerf.

Hendrick Jansz Dommer bezat meerdere panden en onroerend goed,
o.a. op de Geldersekade een dubbelpand met ‘Het Wapen van Portugal’ in de gevel.
Dit huisteken is verklaarbaar door de handel in Portugees zout waarmee hij kennelijk goed geld verdiende.
Dommer was ook lid van de Schutters-compagnie van kapitein Roelof Bicker en luitenant Michielsz Blaeuw
en hij is een van de 29 voorgestelden op het enorme (235 x 750 cm.) schilderij dat Bartholomeus van der Helst
in 1639 van deze Compagnie maakte. (Coll. Amsterdam Museum, inv. nr. SA 7327)
Hendrick Jansz Dommer was in 1620 getrouwd met Dieuwertje Crijnen Cleijn;
zij kregen acht kinderen, 5 dochters en drie zoons.



Het Compagnie van kapitein Roelof Bicker en luitenant Jan Michielsz Blaeuw, Schilderij van Bartholomeus van der Helst uit 1639.
De uit het raam hangende man, met een roemer in zijn hand, is mogelijk Hendrick Jansz Domer


Bij een boedelscheiding in 1705 blijken slechts Anna en haar broer Henrico nog in leven.
Anna, in 1659 gehuwd met Dirk Bootmaker erft de 6 huizen + de achterliggende timmerwerf.
Het andere onroerend goed, twee huizen op de Lastage,
twee huizen op Uilenburg tussen Batavier- en Achterstraat, het huis De twee Dreggen e
n nog een pakhuis op Uilenburg, gaan naar de descendenten van de overleden dochter Catarina.

Uit diverse koop/ verkoop/ overdrachtsakte blijkt dat huis nr. 1 ‘de Moor’ in de gevel had
en dat bij de overige vijf huizen ’t Wapen van Portugal’ zou staan.
Het lijkt onwaarschijnlijk dat de vijf panden 33 t/m 41 (op de kaart van Loman (1876)
elk een gevelsteen met dezelfde voorstelling ’t Wapen van Portugal” hadden
maar als je de diverse aktes goed doorleest lijkt het er sterk op.

1727:
overdrachtsakte van huis nr.1 ‘de Moor’: “huis en erf op Uilenburg, in de Achterstraat,
tussen ‘de Twee Dreggen’ en ’t Wapen van Portugal’ (kaart van Loman nr.31).

1729:
koop/verkoopakte van “ ½ huis en erf op Uilenburg, zijnde nr. 2,
waar Het Wapen van Portugal in de gevel staat.” (kaart van Loman nr. 33).
 
1729:
verkoop van een scheepstimmerwerf “op Uilenburg, in de Achterstraat
(achter 6 huizen, van welke bij 5 (kaart van Loman nr. 39) T Wapen van Portugal in de gevel staat,
zijnde alle 6 getekend met de nrs.1 tot 6).”

1731:
koop/ verkoop “van 1/3 part in twee huizen en erven,
getekend met 5 en 6 op Uilenburg waar t Wapen van Portugal in de gevel staat” (kaart van Loman nrs. 39 en 41.).

1750:
koop/ verkoopakte met vrijwel dezelfde tekst als die van 1729 van de scheepswerf.

1780:
koop/ verkoop van 2/3 in een huis op Uilenburg, in de Achterstraat,
waar nr. 5 boven de deur staat (kaart van Loman nr.39).

1780:
koop/ verkoop van een huis en erf op Uilenburg in de Achterstraat,
waar nr. 6 boven de deur staat (kaart van Loman nr. 41).

Hoe onwaarschijnlijk ook, als we de omschrijvingen in de diverse akten moeten geloven
was elk huisje van een gevelsteen voorzien met Het Wapen van Portugal.
Maar de panden hadden ook elk een nummer boven de deur.
In 1868 vermelden Van Lennep en Ter Gouw (De Uithangteekens etc deel 1 pag. 370)
‘Wanneer men op Uilenburg twee naast elkaar staande pakhuizen
ziet die elk het Wapen van Portugal in de gevel voeren….etc’,
maar als we een foto van vlak voor de afbraak in 1923 bekijken van de panden Uilenburgerstraat 33 t/m 41
zien we wel op nr. 35 onze gevelsteen maar het is beslist geen pakhuis.

In 1875 noteerde Jhr. Suasso in zijn Schetsboek (pag.184) in elk geval op Uilenburgerstraat 31
‘Silhouet van een negerhoofd in haut-reliëf, nevens zijde ornamenten’.
Dat is dus het in diverse aktes genoemde huisje nr.1, De Moor.
Op nr. 35 (huisje nr.3) noteerde Suasso boven de eerste verdieping,
de ons bekende gevelsteen met het Wapen van Portugal.

In 1922/24 vond een grote sanering plaats op Uilenburg.
Alle bebouwing tussen de smalle Batavier- en Uilenburgerstraat werd afgebroken
en ook veel andere panden, grotendeels onbewoonbaar verklaard, werden vervangen.
Ook de panden Uilenburgerstraat 31/ 41 gingen tegen de grond
en werden vervangen door o.a. een verdeelstation van het G.E.B.
en in 1925 verrees hier de Werf Uilenburg van de afdeling Riolering en Bruggen van de Dienst Publieke Werken.
Het hoofdgebouw in typische Amsterdamse School stijl is het huidige Nieuwe Uilenburgerstraat 59.

De gevelsteen HET WAPE VA PORTUGAL bleef gelukkig behouden en kreeg in plek in de voorgevel.
In oktober 2013 kon Wil Abels de steen restaureren en polychromeren.
De ooit beschadigde tekst op de onderrand heeft hij aangeheeld.

Onno Boers, met dank aan Hans Brandenburg voor het huisonderzoek.
 

Terug