Home  Over geveltekens  Resultaten  Verdwenen  Gevonden  Links  Word lid!  Contact  Zoeken
Overzicht van de Amsterdamse gevelstenen

 
KROMME WAAL 39 Gevelsteen met beurtschip
 
          
Vóór en na restauratie


DE LASTAGE

Op de houtsnedekaart van Cornelis Antonisz uit 1544 ligt het gebied dat we nu de Lastage noemen
nog buiten de, in 1488/90 gebouwde stadsmuur tussen de Sint Antonispoort (Waag) en Scheierstoren.
We zien scheepswerven, lijnbanen en andere tijdelijke gedoogde bouwsels.
Pas bij de eerste uitleg van de stad in de jaren 1585-86 kwam dit gebied binnen de nieuwe stadsmuur te liggen.
Op de eerste druk van de plattegrond van Pieter Bast uit 1597 is duidelijk te zien
dat er al straten gerooid zijn en is er langs de Jonker- en Ridderstraat al sprake van aaneengesloten bebouwing.
Op deze kaart is er nog geen brug vanaf de Stormsteeg naar de overkant.
 
Detail van plattegrond Pieter Bast uit 1597 Detail van houtsnedekaart Cornelis Antonisz uit 1544
   
Deze werd pas in 1599
vanaf het voormalige Sint Nicolaasbolwerk gebouwd
naar de toen ook gerooide Bantammerstraat op het Lastageterrein.
Op een latere druk van deze kaart (1617)
is de brug wel aangegeven,
maar is het halfronde fundament van het bolwerk “vergeten”.
De, voor die tijd brede Bantammerstraat gaf direct toegang
tot de Kromme en de Oude Waal, de twee kades langs de Waal,
de grote inham van het open IJ aan deze zijde van de stad.
De scheepsreparatiebedrijven, teerkokerijen en lijnbanen waren ondertussen verder naar het oosten verplaatst,
naar de nieuw aangelegde eilanden Uilenburg, Marken en Rapenburg. Het stadsbeeld ter plaatse zal in de jaren 1645- 1647
totaal veranderen door de aanleg van het Waalseiland
waardoor de IJ oever verlegd werd naar de Buitenkant,
de huidig
e Prins Hendrikkade.

Hoekpand Binnen Bantammerstraat/ Kromme Waal
   

Detail uit "Gezicht op het IJ bij Amsterdam",
Hendrik Corneliszoon Vroom 1566-1640.

DE GEVELSTEEN

De gevelsteen in de zijgevel van het pand Kromme Waal
hoek Binnen Bantammerstraat heeft, gezien het jaartal 1602 
de gevel van het eerste stenen huis op deze plek gesierd.
Op het stadsprofiel van Hans Rem en Willem Jansz. Blaeu uit 1606
is dit stenen hoekhuis duidelijk te onderscheiden.
De gevelsteen, waarschijnlijk oorspronkelijk
in de gevel aan de Kromme Waal, heeft alle verbouwingen
en moderniseringen van het huis doorstaan
en werd in 1875 door Jhr. Suasso
op de huidige plek in de zijgevel gesignaleerd.
Hij noemt het schip een kof en vermeldt erbij
dat het reliëf in kleuren overschilderd is.

In verband met de metroaanleg werd in 1964 de hoek,
met de panden Kromme Waal 37, 38 en 39
en Binnen Bantammerstraat 23, 25 en 27 geheel afgebroken.
Van Kromme Waal 39 stond toen overigens alleen nog een onderstuk.

Na voltooiing van het tunneldeel ter plaatse
werd in de jaren 1985/86 de gehele hoek door architectenbureau Rappange in historiserende stijl herbouwd, gefundeerd op rubberen blokken om trillingen van de metro op te vangen, en de gevelsteen keerde,
in ongerestaureerde staat terug in de zijgevel.

Pas in het voorjaar van 2008 kon de VVAG, na contact met Woonstichting Y-mere,de eigenaar van het pand,
de ruim 400 jaar oude gevelsteen (65 x 60 cm) door Wil Abels laten schoonmaken
en, aan de hand van teruggevonden kleursporen, polychromeren.
Als een kleine hommage aan de opdrachtgever is het vaantje aan de mast met een Y gesierd.
Het schip op de gevelsteen is een smalschip, een vroeg type beurtvaarder,
met een gebogen oplopende voorsteven en een spits toelopende hoge achtersteven.
Over de lengte van voor- naar achtersteven zijn drie zware z.g. berghouten (verstevigingsbalken) aangebracht
en het zwaard is neergelaten langs de stootklos.
Midscheeps is duidelijk de roef aangegeven, zelfs de gepotdekselde planken ervan zijn herkenbaar.
Merkwaardig is de ophanging van het spriettuig,
het zware rondhout dat normaliter vanaf de onderkant van de mast schuin naar achteren en omhoog steekt
om het sprietzeil op te houden.
Onze steenhouwer heeft hier kennelijk een vergissing gemaakt.

Onno Boers.

 

Terug