Detail van plattegrond Pieter Bast uit 1597	Detail van houtsnedekaart Cornelis Antonisz uit 1544

Deze werd pas in 1599 vanaf het voormalige Sint Nicolaasbolwerk gebouwd naar de toen ook gerooide Bantammerstraat op het Lastageterrein. Op een latere druk van deze kaart (1617) is de brug wel aangegeven, maar is het halfronde fundament van het bolwerk “vergeten”. De, voor die tijd brede Bantammerstraat gaf direct toegang tot de Kromme en de Oude Waal, de twee kades langs de Waal, de grote inham van het open IJ aan deze zijde van de stad. De scheepsreparatiebedrijven, teerkokerijen en lijnbanen waren ondertussen verder naar het oosten verplaatst, naar de nieuw aangelegde eilanden Uilenburg, Marken en Rapenburg. Het stadsbeeld ter plaatse zal in de jaren 1645- 1647 totaal veranderen door de aanleg van het Waalseiland waardoor de IJ oever verlegd werd naar de Buitenkant, de huidige Prins Hendrikkade.

Hoekpand Binnen Bantammerstraat/ Kromme Waal

Detail uit "Gezicht op het IJ bij Amsterdam", Hendrik Corneliszoon Vroom 1566-1640.

DE GEVELSTEEN De gevelsteen in de zijgevel van het pand Kromme Waal hoek Binnen Bantammerstraat heeft, gezien het jaartal 1602  de gevel van het eerste stenen huis op deze plek gesierd. Op het stadsprofiel van Hans Rem en Willem Jansz. Blaeu uit 1606 is dit stenen hoekhuis duidelijk te onderscheiden. De gevelsteen, waarschijnlijk oorspronkelijk in de gevel aan de Kromme Waal, heeft alle verbouwingen en moderniseringen van het huis doorstaan en werd in 1875 door Jhr. Suasso op de huidige plek in de zijgevel gesignaleerd. Hij noemt het schip een kof en vermeldt erbij dat het reliëf in kleuren overschilderd is. In verband met de metroaanleg werd in 1964 de hoek, met de panden Kromme Waal 37, 38 en 39 en Binnen Bantammerstraat 23, 25 en 27 geheel afgebroken. Van Kromme Waal 39 stond toen overigens alleen nog een onderstuk.

Na voltooiing van het tunneldeel ter plaatse
werd in de jaren 1985/86 de gehele hoek door architectenbureau Rappange in historiserende stijl herbouwd, gefundeerd op rubberen blokken om trillingen van de metro op te vangen, en de gevelsteen keerde,
in ongerestaureerde staat terug in de zijgevel.

Pas in het voorjaar van 2008 kon de VVAG, na contact met Woonstichting Y-mere,de eigenaar van het pand,
de ruim 400 jaar oude gevelsteen (65 x 60 cm) door Wil Abels laten schoonmaken
en, aan de hand van teruggevonden kleursporen, polychromeren.
Als een kleine hommage aan de opdrachtgever is het vaantje aan de mast met een Y gesierd.
Het schip op de gevelsteen is een smalschip, een vroeg type beurtvaarder,
met een gebogen oplopende voorsteven en een spits toelopende hoge achtersteven.
Over de lengte van voor- naar achtersteven zijn drie zware z.g. berghouten (verstevigingsbalken) aangebracht
en het zwaard is neergelaten langs de stootklos.
Midscheeps is duidelijk de roef aangegeven, zelfs de gepotdekselde planken ervan zijn herkenbaar.
Merkwaardig is de ophanging van het spriettuig,
het zware rondhout dat normaliter vanaf de onderkant van de mast schuin naar achteren en omhoog steekt
om het sprietzeil op te houden.
Onze steenhouwer heeft hier kennelijk een vergissing gemaakt.

Onno Boers.