Gasthuispoort
In 1965 is de huidige VVAG-
voorzitter Jos Otten begonnen
met het
restaureren van de historische poortjes in
Amsterdam.
Hij kwam als eerstejaarsstudent in de
stad aan
en was meteen getroffen door de
Gasthuispoort aan de Oudezijds Achterwal.
Er zat
een prachtig kruis op de kroon van het reliëf van
het poortje, maar dat hing op ‘half zeven’.
Het
idee kwam bij Jos opborrelen om dat kruis weer recht
te zetten.
Met de jaren ging het kruis nog
verder scheef hangen en op een zeker moment was het
zelfs helemaal verdwenen!
Gezicht over de Oudezijds Achterburgwal met links de
Oudemanshuispoort en centraal de Gasthuispoort
Jos kende de voorzitter van het college van bestuur
van de Universiteit van Amsterdam (UVA), Karel
Jan Gevers,
en schoot deze aan met de vraag: “Zullen
we de poortjes en de gevelstenen in het bezit van de
UVA opknappen?!”. “Gaan we doen, gaan we doen!”,
antwoordde Gevers enthousiast. Helaas een paar weken
later overleed Gevers.
“Dit was een grote klap”.
Volhardend in zijn missie pakte Jos, enige jaren
later, de opvolger van Gevers bij de arm,
en liet
hem de verwaarloosde Gasthuispoort zien.
Hij
herinnerde hem aan de afspraak die hij met Gevers
had gemaakt.
“Het hart van de nieuwe
collegevoorzitter lag niet zo bij dit onderwerp
en ik moest maar met een rapport komen om mijn
project te kunnen onderbouwen”.
Ondertussen had
Jos Otten al wel de pet op
van voorzitter van de
Vereniging Vrienden van Amsterdamse Gevelstenen
(VVAG)
en kreeg de collegevoorzitter weer een
opvolger “die nu weer problemen maakte over de
centen”.
De hulp werd ingeroepen van Marleen
Slooff, adjunct directeur van Bureau Monumenten en
Archeologie (BMA).
Zij maakte geld vrij om een
bouwkundig onderzoek te laten doen naar de
Gasthuispoort.
Dit onderzoek werd uitgevoerd
door medewerkers van de UVA
in samenwerking met
de Rijksdienst Monumentenzorg, Instituut Collectie
Nederland
en Natuursteen Adviesbureau Schellevis.
De Agnietenkapel
met het toegangspoortje van het Athenaeum Illustre.
Links:
de poort na restauratie
en rechts: een tekening uit 1778 van
J.C. van Cranenburgh
© stadsarchief
Naar
aanleiding van dit onderzoek in 2006 gaf de VVAG de
opdracht aan steenbedrijf Schellevis
een
directieraming te maken van de kosten die
gemaakt moesten worden,
om meteen dan maar alle vijf
poortjes die bij de UVA en de Bank van Lening
hoorden, te laten restaureren.
Daarnaast stuurde
Jos Otten diverse brieven aan wethouder Tjeerd
Herrema (die zeer positief reageerde)
om aandacht
te vragen voor de Amsterdamse poortjes.
In 2007 werd de
directieraming bekend, maar door de hoge kosten van het
project
-opknapkosten gemiddeld 65.000 Euro per
poortje, all in-,
zag de UVA – voorlopig- verder
af van het project.
Op advies van Simon Korteweg
werd de pers erbij gehaald.
Er kwam een
interview met Jos Otten in het universiteitsblad van
de UVA te staan,
waarvan de globale strekking
was “dat de Universiteit als een goed huisvader voor
zijn erfgoed diende te zorgen”.
Ook TV- Noord
Holland en radio Salto brachten het onderwerp onder
de publieke aandacht
en “hoera!” de UVA gaf
onverwacht groen licht voor het restaureren van de
poortjes.
Doormiddel van het uitgeven van een
brochure, heeft ook later de Amsterdamse fractie van
de politieke partij D66
de handschoen opgepakt
om het doen restaureren van de oude poortjes in de
Amsterdamse binnenstad,
te stimuleren.
Links: De gerestaureerde Spinhuispoort
Midden: Schouwburgpoortje aan de Keizersgracht
Rechts: De gerestaureerde wapensteen op het Claes
Reinierszhofpoortje
Recentelijk
(2011) heeft de UVA, in samenwerking met de VVAG,
de Gasthuispoort en de Spinhuispoort in de
Spinhuissteeg laten restaureren, en het resultaat
mag er werkelijk zijn!
De VVAG heeft zelfs de
letterlijke kroon, die de Spinhuispoort bekroont, op
het werk geschonken.
De UVA had op eigen
initiatief bij de restauratie van de Agnietenkapel
het poortje aldaar al zelfstandig laten
restaureren.
Parallel hieraan heeft de VVAG
het Claes
Reiniersz Hofjespoortje en het Schouwburgpoortje,
beiden op de Keizersgracht, doen laten
restaureren.
Ook de reliëfs van het
Begijnhofpoortje aan de Gedempte Begijnensloot
hebben een opknapbeurt gekregen.
Het Begijnhofpoortje aan de Gedempte Begijnensloot
en de, door Wil Abels, gerestaureerde reliëfs
Links: Het poortje van de Bank van Lening "het
Lombardspoortje". Tekening van H.P. Schouten uit
1792 © Stadsarchief
Rechts: Het
Handbooggildepoortje in de Handboogstraat. Tekening
van H.P. Schouten uit 1793 © Stadsarchief
Er is al een aanvang gemaakt met het herstel van
Handbooggildepoortje in de Handboogstraat.
Ook
het Lombardspoortje uit 1616 in de Enge Lombardsteeg
staat nu op de nominatie om in zijn geheel,
inclusief het gebeeldhouwde raam erboven,
gerepareerd/ gerestaureerd te worden.
Het
steenwerk van dit raam uit 1650, blijkt door
inwendige krachten van het ijzerwerk helemaal
verbrokkeld te zijn. De restauratie van het
Lombardspoortje zal dienen te worden gefinancierd
door de Stadsbank van Lening
terwijl ook bij dit
project weer meerdere officiële advies- en
onderzoeksinstanties betrokken zijn.
“De VVAG
gaat nooit over één nacht ijs!”.
Links: poortje van de Waalse Kerk aan de Oude
Hoogstraat. Tekening van R. Vinkeles © Stadarchief
Midden: het Oudezijds Huiszittenhuispoortje in 1948.
Tekening van W.G. Hofker © Stadarchief
Rechts:
tekening van M. Monnickendam uit 1939, met daarop de
overblijfselen van het
Armenbroodspoortje © Stadarchief
Een andere
belangrijke hoofdrolspeler, in het
restauratieverhaal van de Amsterdamse poortjes,
is de Stichting Heijmeijer van Heemstede (HvH),
onder voorzitterschap van mevrouw Dorothy Beynes-
Heijmeijer van Heemstede.
Deze stichting,
ondersteuner van menig initiatief op het gebied van
monumentenzorg en stadsschoon in Amsterdam, heeft
zich bereid verklaard een financiële bijdrage te
leveren
aan de restauratie van het poortje van
de Walenkerk in de Oude Hoogstraat.
Enthousiast
geworden door het VVAG- poortjesverhaal wil HvH, in
samenwerking met de VVAG,
een aanvang maken met
de restauratie van het poortje van het Oudezijds
Huiszittenhuis aan de Nieuwe Amstelstraat en het
vanaf de openbare weg niet zichtbare
Armenbroodspoortje,
op het terrein van Hotel
Toren tussen de Prinsengracht en de Keizersgracht.
Zij zullen hierbij niet alleen het financiële
gedeelte,
maar ook de technische ondersteuning/
begeleiding voor hun rekening nemen.
De Ziesenispoort aan de Kloveniers Burgwal
en
het reliëf met een bril van Oudemanshuispoort aan de
Oudezijds Voorburgwal
Voor het komend jaar heeft de UVA de restauratie
van de Oudemanshuispoort aan de Oudezijds
Achterburgwal
en de zogenaamde Ziesenispoort aan
de Kloveniersburgwal, in de planning staan.
Beide poorten geven toegang tot het gebouwencomplex
van de Oudemanhuispoort,
één van de
hoofdlocaties van de Universiteit van Amsterdam.
In samenwerking met woningbouwvereniging de Key, zou
de VVAG graag het Swigtershofjepoortje aan de Amstel
en het Prinsenpoortje uit 1560 aan de
Prinsenhofsteeg willen laten opknappen.
Links: Het Swigterhofjepoortje aan de Amstel
Midden: Het Prinsen- of Leeuwenpoortje in de
Prinsenhofsteeg
Rechts: De sluitsteen van het
Prinsenpoortje
Jos Otten, zelf, heeft nog de vrome wens
het
poortje van het Theatrum Anatomicum aan de Waag op
de Nieuwmarkt te laten herstellen.
In zijn
gedachten ziet hij daar alweer het nu verdwenen
borstbeeld van Hippocrates in volle glorie prijken!
Detail en gravure "De St. Anthonies Waegh op de
Nieuw-Markt" van H. P. Schouten (ca. 1765 - 1790)
© Stadarchief
Op de detailafbeelding is het borstbeeld van
Hippocrates te zien
Pancras van der Vlist
(mei 2011) |
