Home  Over geveltekens  Resultaten  Verdwenen  Gevonden  Links  Word lid!  Contact  Zoeken
Overzicht van de Amsterdamse gevelstenen

 
AMSTERDAMSE POORTJES Expertise en bemiddeling van de VVAG
 
    
Gasthuispoort

In 1965 is de huidige VVAG- voorzitter Jos Otten begonnen
met het restaureren van de historische poortjes in Amsterdam.
Hij kwam als eerstejaarsstudent in de stad aan
en was meteen getroffen door de Gasthuispoort aan de Oudezijds Achterwal.
Er zat een prachtig kruis op de kroon van het reliëf van het poortje, maar dat hing op ‘half zeven’.
Het idee kwam bij Jos opborrelen om dat kruis weer recht te zetten.
Met de jaren ging het kruis nog verder scheef hangen en op een zeker moment was het zelfs helemaal verdwenen!



Gezicht over de Oudezijds Achterburgwal met links de Oudemanshuispoort en centraal de Gasthuispoort

Jos kende de voorzitter van het college van bestuur van de Universiteit van Amsterdam (UVA), Karel Jan Gevers,
en schoot deze aan met de vraag: “Zullen we de poortjes en de gevelstenen in het bezit van de UVA opknappen?!”. “Gaan we doen, gaan we doen!”, antwoordde Gevers enthousiast. Helaas een paar weken later overleed Gevers.
“Dit was een grote klap”.

Volhardend in zijn missie pakte Jos, enige jaren later, de opvolger van Gevers bij de arm,
en liet hem de verwaarloosde Gasthuispoort zien.
Hij herinnerde hem aan de afspraak die hij met Gevers had gemaakt.
“Het hart van de nieuwe collegevoorzitter lag niet zo bij dit onderwerp
en ik moest maar met een rapport komen om mijn project te kunnen onderbouwen”.
Ondertussen had Jos Otten al wel de pet op
van voorzitter van de Vereniging Vrienden van Amsterdamse Gevelstenen (VVAG)
en kreeg de collegevoorzitter weer een opvolger “die nu weer problemen maakte over de centen”.
De hulp werd ingeroepen van Marleen Slooff, adjunct directeur van Bureau Monumenten en Archeologie (BMA).
Zij maakte geld vrij om een bouwkundig onderzoek te laten doen naar de Gasthuispoort.
Dit onderzoek werd uitgevoerd door medewerkers van de UVA
in samenwerking met de Rijksdienst Monumentenzorg, Instituut Collectie Nederland
en Natuursteen Adviesbureau Schellevis.


     
De Agnietenkapel met het toegangspoortje van het Athenaeum Illustre.
Links: de poort na restauratie en rechts: een tekening uit 1778 van
J.C. van Cranenburgh © stadsarchief

N
aar aanleiding van dit onderzoek in 2006 gaf de VVAG de opdracht aan steenbedrijf Schellevis
een directieraming te maken van de kosten die gemaakt moesten worden,
om meteen dan maar alle vijf poortjes die bij de UVA en de Bank van Lening hoorden, te laten restaureren.
Daarnaast stuurde Jos Otten diverse brieven aan wethouder Tjeerd Herrema (die zeer positief reageerde)
om aandacht te vragen voor de Amsterdamse poortjes. 
In 2007 werd de directieraming bekend, maar door de hoge kosten van het project
-opknapkosten gemiddeld 65.000 Euro per poortje, all in-,
zag de UVA – voorlopig- verder af van het project.
Op advies van Simon Korteweg werd de pers erbij gehaald.
Er kwam een interview met Jos Otten in het universiteitsblad van de UVA te staan,
waarvan de globale strekking was “dat de Universiteit als een goed huisvader voor zijn erfgoed diende te zorgen”.
Ook TV- Noord Holland en radio Salto brachten het onderwerp onder de publieke aandacht
en “hoera!” de UVA gaf onverwacht groen licht voor het restaureren van de poortjes.
Doormiddel van het uitgeven van een brochure, heeft ook later de Amsterdamse fractie van de politieke partij D66
de handschoen opgepakt om het doen restaureren van de oude poortjes in de Amsterdamse binnenstad,
te stimuleren.


       
Links: De gerestaureerde Spinhuispoort 
Midden: Schouwburgpoortje aan de Keizersgracht 

Rechts: De gerestaureerde wapensteen op het Claes Reinierszhofpoortje


Recentelijk (2011) heeft de UVA, in samenwerking met de VVAG,
de Gasthuispoort en de Spinhuispoort in de Spinhuissteeg laten restaureren, en het resultaat mag er werkelijk zijn!
De VVAG heeft zelfs de letterlijke kroon, die de Spinhuispoort bekroont, op het werk geschonken.
De UVA had op eigen initiatief bij de restauratie van de Agnietenkapel
het poortje aldaar al zelfstandig laten restaureren.
Parallel hieraan heeft de VVAG  het Claes Reiniersz Hofjespoortje en het Schouwburgpoortje,
beiden op de Keizersgracht, doen laten restaureren.
Ook de reliëfs van het Begijnhofpoortje aan de Gedempte Begijnensloot hebben een opknapbeurt gekregen.


        
Het Begijnhofpoortje aan de Gedempte Begijnensloot en de, door Wil Abels, gerestaureerde reliëfs


    
Links: Het poortje van de Bank van Lening "het Lombardspoortje". Tekening van H.P. Schouten uit 1792 © Stadsarchief
Rechts: Het Handbooggildepoortje in de Handboogstraat. Tekening van H.P. Schouten uit 1793 © Stadsarchief


Er is al een aanvang gemaakt met het herstel van Handbooggildepoortje in de Handboogstraat.
Ook het Lombardspoortje uit 1616 in de Enge Lombardsteeg staat nu op de nominatie om in zijn geheel,
inclusief het gebeeldhouwde raam erboven, gerepareerd/ gerestaureerd te worden.
Het steenwerk van dit raam uit 1650, blijkt door inwendige krachten van het ijzerwerk helemaal verbrokkeld te zijn. De restauratie van het Lombardspoortje zal dienen te worden gefinancierd door de Stadsbank van Lening
terwijl ook bij dit project weer meerdere officiële advies- en onderzoeksinstanties betrokken zijn.
“De VVAG gaat nooit over één nacht ijs!”.


         
Links: poortje van de Waalse Kerk aan de Oude Hoogstraat. Tekening van R. Vinkeles © Stadarchief
Midden: het Oudezijds Huiszittenhuispoortje in 1948. Tekening van W.G. Hofker © Stadarchief
Rechts: tekening van M. Monnickendam uit 1939, met daarop de overblijfselen van het Armenbroodspoortje © Stadarchief


Een andere belangrijke hoofdrolspeler, in het restauratieverhaal van de Amsterdamse poortjes,
is de Stichting Heijmeijer van Heemstede (HvH),
onder voorzitterschap van mevrouw Dorothy Beynes- Heijmeijer van Heemstede.
Deze stichting, ondersteuner van menig initiatief op het gebied van monumentenzorg en stadsschoon in Amsterdam, heeft zich bereid verklaard een financiële bijdrage te leveren
aan de restauratie van het poortje van de Walenkerk in de Oude Hoogstraat.
Enthousiast geworden door het VVAG- poortjesverhaal wil HvH, in samenwerking met de VVAG,
een aanvang maken met de restauratie van het poortje van het Oudezijds Huiszittenhuis aan de Nieuwe Amstelstraat en het vanaf de openbare weg niet zichtbare Armenbroodspoortje,
op het terrein van Hotel Toren tussen de Prinsengracht en de Keizersgracht.
Zij zullen hierbij niet alleen het financiële gedeelte,
maar ook de technische ondersteuning/ begeleiding voor hun rekening nemen.


    
De Ziesenispoort aan de Kloveniers Burgwal
en het reliëf met een bril van Oudemanshuispoort aan de Oudezijds Voorburgwal


Voor het komend jaar heeft de UVA de restauratie van de Oudemanshuispoort aan de Oudezijds Achterburgwal
en de zogenaamde Ziesenispoort aan de Kloveniersburgwal, in de planning staan.
Beide poorten geven toegang tot het gebouwencomplex van de Oudemanhuispoort,
één van de hoofdlocaties van de Universiteit van Amsterdam.
In samenwerking met woningbouwvereniging de Key, zou de VVAG graag het Swigtershofjepoortje aan de Amstel
en het Prinsenpoortje uit 1560 aan de Prinsenhofsteeg willen laten opknappen.


         
Links: Het Swigterhofjepoortje aan de Amstel
Midden: Het Prinsen- of Leeuwenpoortje in de Prinsenhofsteeg
Rechts: De sluitsteen van het Prinsenpoortje

Jos Otten, zelf, heeft nog de vrome wens
het poortje van het Theatrum Anatomicum aan de Waag op de Nieuwmarkt te laten herstellen.
In zijn gedachten ziet hij daar alweer het nu verdwenen borstbeeld van Hippocrates in volle glorie prijken!


      
Detail en gravure "De St. Anthonies Waegh op de Nieuw-Markt" van H. P. Schouten (ca. 1765 - 1790) © Stadarchief
Op de detailafbeelding is het borstbeeld van Hippocrates te zien


Pancras van der Vlist (mei 2011)
 

Terug